Firuze Taşı (Turkuaz) Hakkında Bilgiler

0
1024
Firuze Taşı (Turkuaz)
Firuze Taşı (Turkuaz)

Firuze, Turkuaz/Turquoise/Türkis,CuAl6(PO4)4 (OH)8.5H2O; Al2(OH)3PO4H2O

Türkçe Camgöbeği, Yaşayan Taş ve (eski dilde) Feruzat, Piruze, Fiyruze de denir. Ender olarak Türk Mavisi ismi de kullanılır. Firuze farsça gök mavisi anlamanı gelir. Taşın rengi de gök mavisi rengini andırdığından bu isimle; camgöbeği yeşiline de benzediği için Camgöbeği (veya Camgöbeği Yeşili) yahut Türk Mavisi; zamanla havanın nemi ile veya sık sık suyla temas edince rengi maviden yeşile döndüğü için de Yaşayan taş ismiyle anılır. Feruzat, Kafkas Türkleri’nin kullandığı isimdir. Eski çağlarda Türkiye üzerinden Avrupa’ya sevkedildiği için Türkis (Fr. Turquoise) de denir. Bunun Kalde dilindeki karşılığı ise Torkeja’dır. (Kalde, Babil’in güneyinde bir bölgenin adı olup,Kalde dili, muhtemelen Asurlular zamanında kullanılan o bölgeye has bir dildir. Alterasyona uğrayan Firuze’nin rengi hakiye çalan sarı renge de dönüşebilmektedir. Nitekim Çin’de yapılan kazılarda bulunan Firuze kuşun rengi böyledir (bkz. Scanorama Dergisi, Mayıs 1988, Sayı 103). Firuze triklinal sistemde kristalleşir. Mikrokristalin agregatlar olarak biçimsiz, kabuğa benzer veya yumrular şeklinde yahut, kalınlığı birkaç cm’i geçmeyen şeritler halinde teşekkül eder. Merkezde kompakt ve daha koyu  renkli iken dışa doğru daha hafif ve gözeneklidir (1,55). Rengi, Farsçe isminden de anlaşılacağı üzere genelde gökmavisi olup, mavi-beyaz, hafif yeşilimsi mavi yahut hafif yeşil de olabilmektedir. Opak fakat ince parçaları saydamdır. Sertliği, kristalin agregatın tane eb’adına bağlı olarak 5 ilâ 6’dan başlayıp yazı tebeşiri sertliğine kadar geniş bir alanı kapsar. Yumuşak olanı beyazımsıdır. Öz.A.2,65-2,90 arasında değişir. Kırılma intisleri nα= 1,61, nγ= 1,65 olup, mikroksitalin taşta sadece bir indis (indeks) görülür: 1,61. Sekonder veya süperjen bir mineral olarak, yüzey sularının etkisiyle başlıca trakit (trachyt), riyolit (ryolit) gibi silis nisbeti yüksek kayaçlardaki oyuklar içinde, bazen de –Arizona’da olduğu gibi- altere bakır yataklarında teşekkül eder. Beraberinde diğer fosfatlar, kalsedon ve limonit de bulunabilir. İçinde bazen pirit inklüzyonuna da rastlanır.

Firuze Taşı (Turkuaz Taş)

Firuze, süstaşından ayrı olarak mühür yapımında da kullanılır. Bulunduğu yerlere gelince: Peru’nun orta kesiminde, Miladî 1000 yıllarında son bulan Huari medeniyetini araştırmak maksadiyle yapılan kazılarda birkaç cm boyunda Firuze heykelciklere rastlanmıştır. Fruze’nin en kalitelisi, bugün azalmakla beraber, İran’da Horasan, Nişabur ve Meşhed’de çıkar. 1980 üretimi toplam 26 tondu. Diğer ülkeler ise şunlardır: Özbekistan/Karatepe, Rusya, ABD/Arizona, New Mexico, California; Avustralya, Pakistan. Sina Yarımadası’nda da çıktığı ifade edilmektedir. Ayrıca literatürde “Afrika’nın kuzeyi ile Avrupa” dan da söz edilmektedir. Son olarak Firuze’nin ticarî şekilleri ile bir ‘taş’ın hakikî olup olmadığının ne suretle tahkik edileceğine bakalım:
Piyasada satışa sunulan Firuze ya hakikî (ham taşın tıraşlanması suretiyle şekil verilmiş süstaşı), ya “Sıkma”
(Firuze tozlarının preslenmesi ile elde edilen ‘taş’) ya da sun’i yani plâstikten yapılma olabilir. Hakikî Firuze’nin (alterasyonu uğramış olanı bir yana) en belirgin özellikleri rengi, değişken olan sertliği ve koyu (siyah) renkli damarcıklardır. Sıkma’da, herşeyden önce bu damarcıklar yoktur. Sahtesine yani plâstikten yapılanına gelince, bu, literatüre göre şu “kabaca ve geçici testler” ile anlaşılır. Buna göre teste tabi tutulan taş eğer;

-“Mercek altında çok sayıda poligon şekilli tanecikler halinde ve homojen mavi yahut açık veya koyu heterojen mavi yahut açık mavi ve beyazımsı renkte görünüyorsa;
– Üzerine tuz asidi damlatıldığında saniyeler içinde (en çık 10 saniyede) kuvvetlice köpürüyor, rengi değişiyor yahut bariz biçimde yüzeyinde bir hasar oluyorsa (bunların hepsi mercek altında yapılmalıdır);
– Dokunulduğunda, plâstikte olduğu gibi, sıcak hissi veriyor yahut, ucu kızdırılmış bir tel ile dokunulduğunda plâstiğin kendine has koku neşrediyorsa, Bu ‘taş tabiî (hakikî) değildir”.

Firuze Taşı (Turkuaz Taş) Kabaşon

 

Turkuaz Taşı Kabaşon

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here