Elmas Nedir? Türkiye’de Elmas Varmıdır?

0
964

Elmas: öncelikle bir önyargıyı kırmak için bu yazıyı yazıyorum.Türkiye de Elmas bulunmaz,önyargısını.bunun gerekçesi ülkemiz kraton üzerinde değil bu yüzden bulunmasi mümkün değildir denir.yazıda bu meseleyi bakacağız.önce özet bilgiler,
Sertlik,10 (doğal olarak bulunan en sert madde) ö.agırlık,3.51~renk,bütün renkler ısı geçirgenliği,bilinen en geçirgen madde(bu özelliği ile hem kolay kesilebilir hem sanayide kullanılabilir ayrıca ele alındığında buz tutmuş gibi olursunuz)kırılma indisi2.41 dağılım,0.044 ( son iki özellik elmasın parlaklığının ve renk saçılmasının nedenidir)kırılma,konkiadal(kuvars gibi midye kabuğu görüntüsü)çift kırılma ,yok(ışık kalsitte olduğu gibi üstüne konan resmi çift göstermez)kristal,kübik yapıda renkzdeğişimi, yok(pleokroizma yok anlamında)erime,basınca bağlı olarak değişir normal olarak en geç eriyen mineralerdendir(diğeri wolfram)asitlerden ve sudan etkilenmez(doğada bozulmadan kalabilir,alltın gibi)ancak bazı bazlardan etkilenir.birde şu sertliği değinelim,çoğu insan sertlikle dayanıklımı karıştırır.elmas serttir ama kırılabilir.altın çok yumuşaktır ama dayanıklıdır çekiçle vurursanız ezilir ama parçalanmaz gibi.ayrıca elmasın ayrılma düzlemine hafif bir darbe ayrılmasına(kırılmasına değil)neden olabilir.kristal alışkanlığı,sekiz yüzlü olarak(kuvars altı yüzlüdür)parıltı,sarsılmaz(adamentine)formül,karbon(bildiğimiz kömürle aynı mineral)çizgi rengi,beyaz
Bulunmasi:Elmas öncelikle kimberlite denen jeolojik oluşumlarda bulunur.tarihte ilk olarak Hindistan da bulunmuştur.ancak o Zaman’lar fesat kesilmesi bilinmediğinden(ilk olarak Avrupa’da yeniçağ da bir İtalyan fesat kesimi bulmuş ve Elmas gerçek parıltısına kavuşmuş ve değeri artmıştır)
Kimberlite:bunları yeryüzüne ulaşan bacalar olarak düşünmek gerekir.havuç gibi şekli vardır.uzunluğu 150-250km~dir.yanardağlardan(Volkan’lar da Elmas bulunmaz)bir çok farkı vardır.öncelikle bunlar sadece bir defa patlarlar(Volkan’lar periyodik)ayrıca hiçbir insan bunların patladığını görmemiştir(çok eski Zaman’larda patlamışlardır)boyutları bir km ile birkaçyüz m arasında değişir.normalde oluştuğu yerde krater oluşur ancak Zaman’la bu krater yok olabilir.elmas aramada en önemli safha kimberlite bacası bulmaktır.bunun için genellikle uçak ve helikopterle yüksektengravite anemileri özel cihazlarla aranır.bacanın olmuş olduğu yer genellikle bellidir.(krater vardır,bitki örtüsü özeldir,çevre ile farklı renk oluşumu vardır,bir göle dönüşmüş olabilir)aramada gösterge mineralleri denilen taşları bulmak bir aşamadır.pirop ve almandine (ikisinde garnet çeşidi)fakat bunları bulmak güven verici değildir çünkü bu taşlar metaformik veya sedimenter (başkalaşım veya çökelti)kökenli olabilir laboratuvarda çözümlenebilir.eğer taşlar mağmatik kökenli ise arama derinleşir(derin mağmatik kökenli garnetler en az 120 km derinden gelir)volkanik kökenliler ise 40-60 km derinden gelir bu nedenle Elmas ihtiva etmezler.yani her mağmatik oluşum Elmas taşımaz.bazen pirop bulmak için karıncalardan faydalanabilir karıncalar dipte buldukları sert nesneleri yuvalarının dışına taşır.araştınwrmacılar yuva önündeki kumları kontrol ederek fikir edinebilirler.(bilhassa beyaz karıncalar bu iş için uygundur)bitkilerdende faydalanmak mümkündür(z.mühendisleri bu konuya eğilerek katkida bulunabilirler çünkü kimberlite li toprakta pek bitki yetişmez bilakis böyle toprakları seven bitkiler vardır ki Afrika’da böyle bir bitki bulunmuştur.kraterlerin üstü geçen Zaman içinde dolgu toprak ile dolmuştur.bunların kalınlığı değişkendir.bu üst örtü kaldırmadan araştırma yürümez.eğer krater aşağısında dere varsa oralarda (birikinti yerlerinde)pirop aramak işe yarar.gösterge taşlarının çoğu dayanıklı taşlardandır(zirkon,pirop vs)kimberlite bölgesi genellikle mavi toprak denilen yapı ihtiva eder(mavi toprağı ara!)genellikle kraterin iki yanında tepe vardır(bunlar infilakla oluşmuştur)çevrede çeşitli lav kökenli kayaçlar vardır ki bunlar genellikle yeşil,koyu yeşil,siyah,K.rengi siyah gibi koyu renklidir içlerinde bol olarak garnet,olivin,filogopit(filogopit mika türündendir)bulunur.
Lamproite:ilk Zaman’lar elmasın tek kaynağı olduğu düşünülmüştü daha sonra yenileri eklendi.lamroit de bunlardan biridir.Ülkemiz de kimberlite ten ziyade lamroitin bulunmasi daha olasıdır.çok uzamaması için özetliyorum.bunlar diğerine göre daha küçük boyutludur(birkaç m. İle yüz m. Kadar değişir.en gençleri seksen beş milyon yaşındadır.bir tane bulunursa en az sekiz tane daha var demektir(25km çapında alanda)ancak her lamproite Elmas ihtiva etmez ama muhakkak bir veya ikisi eder(diğer değerli taşlar elbette bulunur)ilk resmi lamproite Avusturalya da bulundu ve kimberlite krallığını sarstı argly lamproitinde yüksek kaliteli Elmas çıkarılmıştır(meşhur kırmızı Elmas buradan çıkarılır)sonrasında Hindistan’da bulunmuştur ve bir çok ülkede(dünyada yüzlerce lamproite bulundu)
Lamprofir:buda bir derin bacadır.daha farklı jeolojik yapısı vardır.genellikle düşük Elmas içerir.
Ekolojik yataklar:buda ülkemiz için önemlidir çünkü Türkiye ekolojikseler yönünden dünyada sayılı ülkelerindendir(bilhassa Toroslar )bu yataklar yerin çok derinlikleri ile ilgilidir bu yüzden Elmas ihtiva ederler(krom mineralleri derin yer minerallerindendir ülkemiz de krom yönünden çok zengindir,araştırma gereken konudur.
Görüldüğü üzere elmasın kaynağı çok ülkemizde olmaması mucize sayılırken bizim jeologlar yirmi sene önceki bilgilerle konuşup Türkiye de Elmas yok derler.halbu ki Elmas teorisi defalarca delinmiştir.kraton meselesine gelince,kraton kabaca dünya üzerinde hareket eden levhalardan derinliği fazla olanları ihtiva eder.(120 km den fazla)son araştırmalar göstermiştirki ülkemizin batısı(Kütahya,İzmir,Muğla,Aydın,Denizli,Isparta)Afrika ana kratonunun bir uzantısıdır.Türkiye de beş adet lamproite bulunmuştur(Amerikalı ve yerli araştırmacılar,yazısı bende var)fakat bizimkiler bunun ne anlama geldiği konusunda kafaları karışık(lamproitlerde Elmas olduğunu bilmiyorlar)
Dayk: anlamı boru demektir.diğerleri ile aynı anlama gelmesede alakalıdır.ülkemizde yüzlerce dayk(dike yazılır)olduğuna eminim.arkadaşların doğada gezerkerken,araştırma yaparken dikkat etmeleri önemlidir.dayk lar yere dik olabileceği gibi parelel veya başka acı ile bulunabilirler.bunları Nasıl anlarız.dayklar bulunduğu çevre kayaçlardan farklı renktedir.kilometrelerce olabileceği ğibi birkaç yüz metre veya daha küçük olabilirler.bunlar yerin çok altından yüzeye çıkarlar(sokulum yaparlar)tabi yukarı çıkarken diğer kayaçları eriterek(bazen dönüştürerek)ilerler.dayk bulunan yöreler pek çok mineral ihtiva ederler.
Elmas kolaylıkla başka taşlarla karıştırılabilir(her Elmas çok parlak ve standart görünümünde değildir,en çok sarımsı ve K.rengidir)fenakit,goşenit,zirkon,kuvars vs Elmas ile karıştırılabilir.ayırt noktaları özetleyelim;genellikle çok küçüktür(bir kırat veya daha küçük olabilir)büyük Elmas trilyonda bir ihtimal diye düşünmek gerekir.ele alındığında soğukluk hissedersiniz,üzerine üfleyince buğulanmaz,suda ıslanmaz,üzerinde üçgenler vardır(bazen kuvarstada vardır)normal taşlardan daha ağırdır,bir tane bulunursa birçoğu orada demektir.yuvarlak olanları veya şekilsiz olanları vardır.yukarıda Elmas bulunan yerleri sıralarken birini unuttum,impackt bölgeleri demeksgerekiyordu.özetliyelim;meteo çarpması demektir(büyük olanları kast ediyoruz)bu çarpma ile birlikte çok yüksek ısı ve basınç meydana gelir(atom bombası patlaması gibi)sonuçta yeryüzeyinde bulunan karbonlar birkaç dakikada Elmas’a dönüşür(karbon en çok bulunan elementlerdendir)impackt yöresinde başka dönüşümler de olur(mikroskopla bakıldığında aynı yönde çizgiler görülür)kozvit(kuvars polimorfudur),sistovit(aynı şekilde),tektite(siyah renkli özel biçimli kayaç)mağmatik cam.Rusyada ve birçok ülkede impackt bölgeleri vardır ülkemizin geçen milyonlarca yıl içinde meteor (yeterli büyüklükte)düşmemesi düşünülemez.
Biliyorum pek çok şeyi eksik bıraktım ama bu kadar yeter çağrım odur ki “ey Türkiye çık araziye Elmas ara”

       

           Metin Uysal

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here